جنگ آب بجای جنگ نفت در آینده

اهمیت اصلاح الگوی مصرف آب در کشاورزی

آب از دیرباز مهمترین عامل توسعه در جهان بوده است.انسان ها در دوران اولیه زندگی نزدیک رودخانه ها و منابع آب تجمع می کردندو به فعالیت های کشاورزی می پرداختند.با توجه به این که 97 درصد منابع آبی جهان غیر قابل استفاده است واین مقدار کم در سطح جهان حدود%75 برای کشاورزی مصرف می شود به همین دلیل اهمیت آب در تولید محصولات گیاهی غیر قابل انکار است.بهره گیری از روش های نوین کشاورزی و استفاده بهینه آب،در این دوره از زمان که با بحران جدی آب روبرو هستیم از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا هدف کشاورزی تامین غذایی جمعیت در حال افزایش دنیا است.طبق بر آوردها در30 سال آینده مردم جهان نیازمند%60 غذایی بیشتری خواهند بود.بخش قابل توجهی از این افزایش تولید حاصل کشت متراکم(استفاده از زمین کمتر برای تولید بیشتر)که نیازمند آبیاری است خواهند بود.آبیاری از نظر علمی تعابیر مختلفی دارد اما به معنای واقعی کلمه پخش آب روی زمین جهت نفوذ در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول می باشد.هر چند فقط%15 از زمینهای کشاورزی دنیا تحت آبیاری قرار دارند و%85 بقیه به صورت دیم و بدون آبیاری مورد استفاده قرار می گیرند اما از تولیدات کشاورزی و غذایی مردم جهان از همین زمین های آبی حاصل می شود که این خود نشان دهنده اهمیت و نقش آبیاری در بخش کشاورزی است.

آبیاری قطره ای روشی مناسب برای کاهش هدر رفت آب در بخش کشاورزی است روش آبیاری قطره ای سالیان دراز در فرانسه و در کشورهای دیگر برای آبیاری در گلخانه ها مورد استفاده بوده است.در ایران این روش در دهه پنجاه ابداع شد و سطوح بزرگی با این روش آبیاری شدند،ولی با مرور زمان مزایا و معایب این روش مشخص شد.هزینه های زیاد و تکنیک نشبتا پیشرفته این روش و نمکها و مواد جامد معلق در آبهای ایران از معایب آبیاری قطره ای بود؛و باعث شد که کشاورزان کمتر از این روش آبیاری استفاده کنند ولی این دلیلی نیست که روش آبیاری قطره ای را مطرود بدانیم و در پی رفع معایب آن نباشیم .باید به یاد داشته باشیم با استفاده از روش آبیاری قطره ای نسبت به روش غرقابی می توانیم 5الی6 برابر مصرف آب را کاهش دهیم.در ایران بخش کشاورزی با 92 درصد بزرگترین و مهمترین مصرف کننده آب کشور به شمار می رود.یعنی حدودا از 93 میلیارد متر مکعب منابع آب مصرفی کشور،حدود 86 میلیارد متر مکعب به حساب مصارف کشاورزی منظور می گردد.

بیش از80 درصد اتلاف منابع آب به دلیل عدم استفاده از تکنولوژی های پیشرفته آبیاری در این بخش هدر می رود.تعدادی از کارشناسان معتقدند که مدیریت منابع آب کشور در شرایط فعلی مدیریت مناسبی نیست وموجب شده تا طی سالهای اخیر شاهد کاهش منابع آبهای زیرزمینی وکاهش سطح زیر کشت کشاورزی در برخی از مناطق باشیم میانگین آب مصرفی سرانه جهان(صنعتی،کشاورزی و آشامیدنی)در حدود580 متر مکعب برای هر نفر در سال است که این رقم در ایران حدود1300متر مکعب در سال است که این امر بیانگر اتلاف منابع آب و اسراف بیش از حد منابع حیاتی می باشد.

کشورهایی که با بحران آب مواجه هستند می توانند محصولاتی که نیاز فراوان به آب دارند را وارد کنند.این موضوع باعث ذخیره سازی آب و کاهش فشار به منابع آبی و اختصاص آب در دسترس به دیگر مقاصد می گردد.این کشورها به جای پمپاژ بیش از حد آب های زیرزمینی بایستی با دخالت دادن تجارت آب مجانی در سیاست آبی خود علاوه بر دسترس مناسب به منابع جهانی از افزایش فشار به منابع محدوده خود نیز بکاهنددر سطح جهانی،کشاورزی به عنوان بزرگترین بخش اقتصادی از لحاظ مصرف آب و تجارت محصولات کشاورزی جزء اصلی ترین بخش تجارت آب محسوب می گردد.

بخش کشاورزی با این واقعیت روبرو است که آینده باید ضمن مصرف آب کمتر،تولید بیشتری را عرضه نماید،لذا با مدیریت صحیح منابع آب و با استفاده از دانش و فناوری های نوین باید در جهت ارتقاء بهره وری از سطح زمین های کشاورزی با آبیاری با روش های نوین گام بردارد تا با اصلاح الگوی مصرف آب در کشاورزی به نوعی با بحران آب مبارزه شود.

جنگ آب در جهان

جنگ آینده،جنگ سلطه و یا جنگ نفت نیست،شاید انرژی بحران روز باشد اما جنگ انرژی نیست،جنگ آینده در زوال دین،جنگ های قومی و مذهبی نیست در عطش تشنگی در گرمای روز افزون زمین در تغییرات اقلیم و رشد جمعیت جنگ،جنگ آب است.آب از دیرباز عامل نزاع آدمیان وبه طورکل جانوران بوده است و باروند کاهش آب شیرین و آلودگی آب تلاش بشر برای دستیابی به این مایه حیات بیشتروجدی تر از گذشته شده و دور از ذهن نیست تا جنگهای آینده جهان برسد؛منابع آب صورت گیرد هر چند که هم اکنو ن نیز می توان نمونه هایی از آن رامشاهده کرد.در50سال گذشته37مورد خشونت بین کشورها برسر آب گزارش شده است که همه آنها جز7مورد به خاورمیانه مربوط می شود.چنانکه طبق اعلام مطالعات سازمان ملل متحد کمبود آب مشکلی حاد در سراسرخاورمیانه است.یکی از عوامل تشدید تضادهای بین المللی،بیش از25 رودخانه مرزی و مشترک است که بین145کشور جهان به وجود آمده است با افزایش جمعیت این کشورها ونیاز بیشتر به آب طبیعتا درگیری ها و برخوردهایی بین کشورهای همجوار و ذی نفع برسر آب های مشترک هم شدت بیشتری خواهد گرفت؛برای مثال،رودخانه فرات در سر کشور ترکیه،سوریه و عراق نمونه بارزی است.از اینکه کشورهای بالادست(ترکیه)می تواند با احداث سدهای مخزنی و کنترل آب های کشورهای پایین دست از سهمیه خود محروم کنند.نمونه دیگر در خاورمیانه رودخانه هیرمند بین ایران و افغانستان است که سالهاست از موارد اختلاف بین دو کشور محسوب می شود.

شماری از کارشناسان جهان و منطقه آسیا و محققان جنگ جهانی سوم را ناشی از کمبود آب دانسته و اطمینان دارند که این جنگ از شرق آسیا بین دو کشور چین و هند که هر دوعلاوه بر بحران آب،بحران رشد جمعیت هم دارند شروع شده و در ادامه به منطقه خاورمیانه و اسرائیل رسیده و پس از عبور از اروپا وارد آمریکا می شود.

در بسیاری از کشورها آب نوعی منبع استراتژیک محسوب می شود.بسیاری از جنگ ها از جمله جنگ6روزه در خاورمیانه بر سر بدست آوردن منابع آبی بیشتر صورت گرفت.موضوع کلیدی آب در برخی از کشورها به عنوان اهرم جهت اعمال فشار استفاده می شود؛این اعمال زور هم از سوی کشورهای دارنده این منبع هم از سوی کشورهای نیازمند آب صورت می پذیرد.به عنوان مثال می توان به اتحادیه جماهیر شوروی سابق اشاره کرد.پس از فروپاشی اتحادیه شوروی همواره جدال بر سر ممنابع و انرژی در منطقه آسیای مرکزی وجوود داشته و اکنون بحران آب در منطقه فوق الذکر به موضوع بین المللی تبدیل شده است.منابع آبی منطقه آسیای مرکزی تمرکز بیشتری درکشورهای قرقیزستان وتاجیکستان دارند وکشورهای قزاقستان،ازبکستان و ترکمنستان از مهمترین مصرف کنندگان این منبع محسوب می شوند و همین امر باعث شده کشمش های زیادی در این منطقه بوجود آید.

از جمله جنگها در گیری های احتمالی در آینده می توان به درگیری میان اسرائیل،اردن و فلسطین-ترکیه و سوریه-چین و هند-آنگولا و زامبیا-ایتوپی و مصر،بنگلادش اشاره کرد.

نکته با اهمیت این است که خسارت ناشی از کمبود آب بیشتر از خسارت ناشی از سایر مخاطرات محیطی مانند:سیل،زمین لرزه،طوفان و غیره می باشد و اثرات ناشی از بحران آب در بخشهای مختلف کشاورزی،اجتماعی،اقتصادی،بهداشتی،روابط بین المللی و همچنین زیست محیطی به صورت تدریجی ظاهر می شود و اثرات منفی از خود بجای می گذارد به همین دلیل کمبود آب تبدیل به یک چالش ویا بحران شده است.در صورتی که تمهیدات لازم برای مقابله و کاهش اثرات نامطلوب بحران آب اندیشیده نشود این بحران تبدیل به جنگ و تنش مابین کشورها می شود که اثرات جبران ناپذیری را در برخواهد داشت.

آنچه ضروری می نماید ایجاد اقدام جهانی جهت تضمین امنیت دسترسی به آب سالم برای همه جهانیان است.همچنین محسوب نمودن برخورداری همگان از آب به عنوان یکی از عوامل اساسی حقوق بشر،تدوین سیاست های ملی و منطقه ای و افزایش کمک بین المللی به کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته در کنار برنامه اقدام جهانی جهت حل معضل بحران آب بسیار موثر است.